Een zebra rent voor zijn leven

Zodra het gevaar voorbij is, valt het dier weer terug in rust. Geen vergadering die het in gedachten nog drie keer overdoet. Geen mail die om 23 uur opnieuw door het hoofd schiet. Het gevaar is weg, het systeem kan terugschakelen. Tijd om weer te grazen.

Bij ons ligt dat vaak anders.

Na een vergadering, een lastige mail of een deadline hebben we soms nog uren nodig om tot rust te komen. We voeren het gesprek opnieuw in ons hoofd of lopen mentaal al vooruit op morgen. Soms lukt terugschakelen zelfs 's nachts niet en liggen we in bed terwijl ons hoofd nog volop aan het werk is.

‍

‍

Jaloers op de zebra?

Dan is er goed nieuws. Ook ons systeem is gebouwd om te schakelen tussen activatie en herstel. Alleen ziet onze omgeving er vandaag behoorlijk anders uit.

‍

‍

Tijdens onze Summerclass in juli hadden mijn collega's het over oscillatie als een van de sleutels tot veerkracht. Een inzicht dat bij mij bleef hangen: veerkracht betekent niet dat je altijd kalm blijft, maar dat je kan activeren wanneer dat nodig is en daarna opnieuw kan terugkeren naar rust.

Niet activatie op zich is het probleem. Het probleem ontstaat wanneer activatie de standaard wordt en herstel de uitzondering.

Maar wat gebeurt er wanneer we voortdurend ‘aan’ staan? En hoe creëren we opnieuw een gezonder ritme? De sprekers namen ons mee in drie principes: oscillatie, allostase en herstel.

‍

‍

‍

1. Ons lichaam houdt van golven

Kijk naar je lichaam en je vindt bijna nergens een rechte lijn. Je hartslag versnelt en vertraagt, je ademhaling verandert en je alertheid en energie stijgen en dalen.

Je lichaam functioneert net door te variëren.

Dat principe noemen we oscillatie: het vermogen van je systeem om te bewegen tussen inspanning en herstel, focus en loslaten, activatie en rust.

Toch organiseren we ons leven steeds vaker alsof we maar één richting kennen: omhoog.

Meer focus, meer snelheid, meer bereikbaarheid, meer input en meer output.

Wanneer onze energie daalt, proberen we dat op te lossen met koffie, discipline of door nog even door te zetten. Maar een gezond systeem hoeft niet permanent op zijn piek te functioneren. Het moet vooral goed kunnen schakelen.

‍

‍

2. Stress is niet de vijand

‍

Wanneer je een belangrijke presentatie geeft of een moeilijk gesprek voert, schakelt je lichaam een versnelling hoger. Je hartslag kan stijgen en onder andere adrenaline en cortisol helpen je lichaam zich voor te bereiden op wat de situatie vraagt.

‍

Dat vermogen om stabiliteit te bewaren door ons aan te passen aan veranderende omstandigheden noemen we allostase. Het is een gezond en essentieel aanpassingsmechanisme.

‍

Wanneer onze stresssystemen echter herhaaldelijk worden geactiveerd, te lang actief blijven of onvoldoende kunnen herstellen, kan allostatische belasting ontstaan: de cumulatieve slijtage van ons voortdurend aan te passen.

Het gaat niet om één hectische week, maar om de optelsom doorheen de tijd. Kijk daarom eens naar je eigen werkdag. Wat is zo normaal geworden dat je het nauwelijks nog opmerkt?

‍

• een agenda zonder witruimte
• lunchen achter een scherm
• voortdurend bereikbaar zijn
• iedere stilte vullen met je smartphone
• 's avonds nog snel die ene mail beantwoorden

‍

Afzonderlijk zijn die gedragingen niet noodzakelijk problematisch. Het gaat om het patroon dat ze samen creëren.

‍

3. Een organisatievraagstuk

Ook organisaties bepalen mee hoeveel ruimte medewerkers krijgen om terug te schakelen.

‍

In België was in 2025 ongeveer een kwart van alle langdurige arbeidsongeschiktheid het gevolg van depressie of burn out (RIZIV, 2026). In Nederland rapporteerde datzelfde jaar 20,6% van de medewerkers burn outklachten (TNO & CBS, 2026).

‍

Wie veerkracht wil versterken, moet dus verder kijken dan het individu. Hoeveel ruimte zit er tussen veeleisende taken? Welke verwachtingen bestaan er rond bereikbaarheid? En welk gedrag stimuleren leidinggevenden zelf? Benieuwd hoe wij dit kunnen laten landen in jouw organisatie? Contacteer ons gerust.

‍

‍

4. Herstel is onderdeel van presteren

‍

In de sport vinden we herstel vanzelfsprekend. Niemand verwacht dat spieren sterker worden door ze onafgebroken te belasten. Waarom zouden voor mentale prestaties andere regels gelden?

En toch betrap ik mezelf er ook op. Terwijl ik naar de sprekers luisterde, merkte ik hoe herkenbaar dit ook voor mij was. Een vrij kwartier in mijn agenda? Daar kan nog snel een mail in. Een rustige avond? Ideaal om nog snel iets af te werken. Een wandeling? Dan kan ik ondertussen toch die ene podcast beluisteren. Voor je het weet, wordt zelfs rust iets wat efficiënt moet worden ingevuld.

‍

‍

‍

5. Wat zijn we gaan normaliseren?

Misschien zit daar precies de uitdaging. Dat we onze eigen automatismen opnieuw in vraag durven stellen. Want veel van wat ons voortdurend ‘aan’ houdt, voelt na verloop van tijd niet meer als druk. Het voelt gewoon als hoe we werken. Hoe we leven.

Herstel hoeft nochtans niet groots of perfect gepland te zijn. Het kan een wandeling zijn na intensief denkwerk, lunchen zonder scherm of wat ruimte tussen twee afspraken.

Herstel is niet het tegenovergestelde van presteren, maar dus eerder een voorwaarde.

Wat ik vooral uit de Summerclass meenam, is dat veerkracht niet betekent dat we steeds langer moeten leren rennen. Wel dat we kunnen activeren wanneer dat nodig is én herkennen wanneer het tijd is om terug te schakelen.

Sindsdien probeer ik mezelf af en toe deze vraag te stellen: Wat ben ik door de jaren heen normaal gaan vinden?

‍

De zebra hoeft niet na te denken over wanneer de leeuw verdwenen is.

Wij blijkbaar wel.

‍

‍

Bronnen

‍
McEwen, B. S. (1998). Stress, adaptation, and disease: Allostasis and allostatic load. Annals of the New York Academy of Sciences, 840, 33–44.

‍
Rijksinstituut voor Ziekte en Invaliditeitsverzekering. (2026). Arbeidsongeschiktheid in 2025: Hoeveel mensen in invaliditeit door depressie of burn out? Hoeveel kost dat aan uitkeringen? RIZIV.

‍
TNO, & Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025: Resultaten in vogelvlucht. TNO.

‍